VCKG Trung tâm Karst và Di sản địa chất
Nguyễn Xuân Nam, Trần Tân Văn, Đoàn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thế Anh, Đỗ Văn Thắng, Nguyễn Đình Tuấn, Lê Anh Phương, Nguyễn Thị Lan, Trần Ngọc Yến, Cao Thị Hường, Hoàng Xuân Đức, Phạm Thị Thúy
Trung tâm Karst và Di sản Địa chất
Tóm tắt:
Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh và một phần thuộc tỉnh Bắc Giang, tỉnh Hải Dương, là khu vực có ý nghĩa quan trọng về lịch sử, văn hóa và cảnh quan tự nhiên. Khu vực này không chỉ nổi tiếng với các di tích văn hóa mà còn có giá trị địa mạo đặc sắc, phản ánh lịch sử phát triển địa chất khu vực. Nghiên cứu địa mạo theo nguyên tắc nguồn gốc xác định 3 dạng nguồn gốc: Bóc mòn, hòa tan-rửa lũa và tích tụ. Trong đó nguồn gốc bóc mòn phát triển ở địa hình núi thấp, đồi. Nguồn gốc tích tụ phát triển ở phần thấp hơn là thung lũng giữa núi, ven chân núi,đồng bằng. Nguồn gốc hòa tan-rửa lũa phát triển ở địa hình núi đá vôi.
Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử có tiềm năng di sản địa mạo với giá trị khoa học, cung cấp thông tin về lịch sử địa chất và quá trình phát triển địa hình khu vực, là minh chứng cho hoạt động nâng cao địa hình trong kiến tạo vùng Đông Bắc Bộ. Cảnh quan địa hình gồm các đỉnh núi, thung lũng, suối thác, cấu trúc địa hình độc đáo tạo nên phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ, hấp dẫn du khách., kết hợp với hiện trạng rừng nguyên sinh được bảo tồn tốt, lịch sử văn hóa đa dạng, đưa khu vực này là một trong những vùng tiềm năng phát triển du lịch địa chất.
Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử là một khu vực có giá trị địa mạo độc đáo với tiềm năng rất lớn về di sản địa mạo nói riêng, địa chất nói chung. Việc nghiên cứu, bảo tồn và khai thác hợp lý các giá trị di sản địa mạo sẽ góp phần phát triển du lịch bền vững và bảo vệ cảnh quan tự nhiên của khu vực này.
Từ khóa: Địa mạo, Yên Tử; Di sản Địa mạo; Tiềm năng Yên tử.
I.GIỚI THIỆU CHUNG
I.1. Tổng quan
Vùng nghiên cứu là dải núi Yên Tử kéo dài theo phương á vĩ tuyến (gần Đông-Tây), trùng với cánh cung Đông Triều , hướng phần lõm uốn cong về phía bắc, về tổng thể thì vùng nghiên cứu thuộc địa hình núi thấp, vùng đồi và vùng thềm phù sa phía đông bắc của đồng bằng châu thổ sông Hồng. Vùng xác định nghiên cứu là “Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử” có tọa độ trung tâm từ 21005’ đến 21009’ vĩ độ Bắc và 106043’ đến 106045’ kinh độ Đông; liên quan đến ranh giới hành chính 3 tỉnh Bắc Giang, Hải Dương và Quảng Ninh. Phân tích trên mô hình số độ cao chia địa hình theo độ cao (theo cách chia của Vũ Tự Lập, 1965, Lê Bá Thảo, 1967) bao gồm: vùng đồi thấp và thung lũng sông có độ cao dưới 100m, vùng đồi trung bình và đồi cao 100-500m, vùng núi thấp có độ cao 500-1500m, chúng tôi chia ra 3 dạng bề mặt địa hình cơ bản là bề mặt đỉnh và sườn núi thấp > 500m; bề mặt đỉnh, sườn đồi trung bình đến cao 100-500m; Bề mặt đồi thấp và đồng bằng < 100m.
Hình 1. Sơ đồ phân chia kiểu địa hình theo độ cao (Vũ Tự Lập, 1965): 1-đồi thấp và thung lũng sông dưới 100m; 2- Đồi trung bình và đồi cao 100-500m; 3-Núi thấp 500-1500m. (nguồn: N.X.Nam và nnk, 2021)
GEOMORPHOLOGICAL CHARACTERISTICS AND GEOMORPHOLOGICAL HERITAGE POTENTIAL OF YEN TU RELICS AND LANDSCAPES
Nguyen Xuan Nam1, Tran Tan Van1, Doan Thi Ngoc Huyen1, Doan The Anh1, Do Van Thang1, Nguyen Dinh Tuan1, Le Anh Phuong1, Nguyen Thi Lan1, Tran Ngoc Yen1, Cao Thi Huong1, Hoang Xuan Duc1, Pham Thi Thuy1
1Vietnam center on Karst and Geological Heritage
Abtract:
The Yen Tu relic and landscape complex is located in Quang Ninh province and part of Bac Giang and Hai Duong provinces, an area of important historical, cultural and natural landscape significance. This area is not only famous for its cultural relics but also has unique geomorphological values, reflecting the history of the geological development of the area. Geomorphological research based on the principle of origin identifies 3 types of origin: Erosion, dissolution-washing and accumulation. In which, the erosion origin develops in low mountain and hilly terrain. The accumulation origin develops in valleys between mountains, mountain slopes, common in the plains. The dissolution-washing origin develops in limestone terrain.
The Yen Tu relic and landscape complex has the potential of geomorphological heritage with scientific value, providing information on the geological history and the development process of the area’s terrain, and is evidence for terrain improvement activities in the context of the Northeast region. The landscape value includes mountain peaks, valleys, streams and waterfalls, creating a majestic natural landscape that attracts tourists. The unique terrain structure combined with primeval forests creates a diverse ecosystem. The tourism and conservation value has the potential to develop ecotourism, mountain climbing, scientific research and education.
Yen Tu relic and landscape complex is an area with unique geomorphological values with great potential for geomorphological heritage in particular and geology in general. Research, conservation and reasonable exploitation of geomorphological heritage values will contribute to the sustainable development of tourism and protection of the natural landscape of this area.
Keywords: Yen Tu Geomorphology; Geomorphological Heritage; Yen Tu Potential.
Acknowledgements: The authors would like to thank the Department of Science and Technology of Quang Ninh province for providing funding for the implementation of the scientific and technological task “Research on the characteristics, geological and geomorphological values and biodiversity of the Yen Tu Monuments and Landscape Complex”. We also would like to thank the project leader, Associate Professor, Dr. Tran Tan Van, for his comments and permission to collect documents to publish this article.
“Để đọc toàn văn bài báo liên hệ Trung tâm Karst và Di sản Địa chất theo địa chỉ email trungtamkarst@gmail.com”